"YÖNETMEN

TİYATROSU"NA KARŞI 

BİR SHAKESPEARE VE NÂZIM HİKMET SAVUNMASI

Coşkun Büktel

"Shakespeare'e ve Nâzım Hikmet'e dair bugüne dek binlerce kitap, on binlerce yazı yazıldı. Yani onlara dair güneşin altında söylenmedik şey kalmadı" diye düşünülebilir. Ama Türk tiyatrosunun gelmiş geçmiş en yaratıcı yazarı Coşkun Büktel, herhangi bir konuda söz aldığı zaman, o konuda ezberlenmiş kanaatlerin ötesine geçerek; yeni, farklı ve taze bir şeyler söylemeyi, her defasında başarmıştır.

"Yönetmen Tiyatrosu"na Karşı'da Büktel, bir kez daha, başka hiçbir yazarın inemediği derinliklere iniyor. İndiği derinliklerden daha önce gün ışığına çıkmamış yepyeni deliller getirerek, bu kez Shakespeare'e ve Nâzım Hikmet'e dair yüzeysel yargıları ve yaygın kabulleri darmadağın ediyor. Bu kabullerin konforunda uyuklayan zihinlere şok tedavisi uyguluyor.Bu kabullerden rant sağalayan kişileri yine "isim vererek" suçluyor. Tiyatro ve akademi esnafının "tezgahını" tekmeleyerek, bir kez daha "oyununu" bozuyor.
 

Bilimsel tutarlılık ve nesnellik bağlamında ülkemizde yazılmış en sağlam metinlerden biri olduğu halde , akademik bir kitap değil, bu... Akademik tavra bilinçli olarak uzak duran Büktel, konusuna yaratıcı bir tavırla yaklaşmayı tercih ediyor.

"Yönetmen Tiyatrosu"na Karşı, yalnızca bilgiyle değil; heyecan, yaratıcılık ve sanatsal saygıyla kotarılmış; ustaca "buluşlarla" donatılmış bir kitap... Yalnızca bilimsel ve öğretici değil; "okunaklı" ve (entelektüel zekalar için) son derece "eğlenceli" bir kitap...

(Coşkun Büktel

“Yönetmen Tiyatrosuna Karşı / 

Bir Shakespeare ve Nâzım Hikmet Savunması” .

Kaknüs Yayınları, 2001.)

HAMDİ ALKAN

"YÖNETMEN TİYATROSUNA KARŞI" İÇİN

BÜKTEL'E NOBEL VERMEK İSTİYOR

Tiyatro ve televizyon oyuncusu Hamdi Alkan, Kitap Rehberi dergisinde (Sayı 54, Kasım 2001, sayfa 30) yayınlanan "Yönetmen Tiyatrosuna Karşı Bir Shakespeare ve Nâzım Hikmet Savunması" başlıklı yazısında, Coşkun Büktel'in son kitabı "Yönetmen Tiyatrosu"na Karşı"yı, ne denli heyecanla okuduğunu, oldukça samimi bir üslup ve oldukça iddialı cümlelerle açıklıyor. Sayın Alkan'ın söz konusu yazısını aynen aktarıyoruz:

"Yönetmen Tiyatrosuna Karşı

Bir Shakespeare ve Nâzım Hikmet Savunması"

Sanırım bu kitaptan sonra, özellikle yönetmenlerin, bir oyunu sahnelerken iki kere düşünmeleri gerekecek.

Bir tiyatro metninde ne kadar derinlere inebilirsiniz? Bir metni nasıl deşifre edebilirsiniz? Bir oyunu Türkçe'ye çevirmenin incelikleri nedir? "Eleştiri" nasıl eleştirilir? Ve buna benzer binlerce sorunun yanıtını Coşkun Büktel'in ele aldığı, kılı kırk yararak hazırladığı bu çalışmada görmekteyiz.

Büktel, ele aldığı Kısasa Kısas ve Ferhad ile Şirin adlı iki oyun ile tiyatronun bugünkü durumunu ameliyat masasına yatırıyor. Bizler tiyatronun neden tatsızlaştığını, renksizleştiğini, nasıl bir erozyona uğradığını, neden hala hak ettiği yerde olmadığını, ve tabii ki bunun sorumlularını netlikle görebiliyoruz.

Büktel yalnızca bir oyun yazarı olarak değil, kendini tümüyle tiyatro sanatına adamış bir bilim adamı duyarlılığı ile çalışıyor. Eleştirilerini santim santim, ilmik ilmik örüyor. Her zaman olduğu gibi Türkçe'yi öylesine ustaca kullanıyor ve yönetmen tiyatrosunun temsilcilerine karşı öyle çürütülemeyecek delillerle çıkıyor ki... Bu eleştirileri çıkıp sahneye oynayasınız geliyor. Bunu gerçekleştirdiğinizde Kısasa Kısas ve Ferhad ile Şirin rejilerinden çok daha hayırlı bir iş yapacağınızdan bir an şüphe etmiyorsunuz.

Bu kitabı bazen bir mizah hikayesi tadıyla, bazen soluksuz bir polisiye romanı gibi, bazen de "keşke şu kitaba Nobel eleştiri ödülü verecek jürinin üyesi olsaydım" düşüncesiyle okudum.

"Yüzeyselliği" baş tacı edip sahihliği aforoz edenleri, halkın gerçek sanatla ve sanatçılarla direkt temas kurmasını engelleyenleri, aldatıcı aracılar ve yanıltıcı simsarları, dilbilimsel kanıtların en keskin ışığı altında gördüm.

Coşkun Büktel'in "yönetmen tiyatrosu"na karşı açtığı savaş, Melih Cevdet'ten Visconti'ye, Sartre'dan Nâzım'a, Shakespeare'den Turkish Daily News'e, Mina Urgan'a ve hatta ünlü "Sessiz Gemi" şiirine kadar oldukça geniş bir alanda, birbirinden çarpıcı somut örneklerle gerçekleşiyor. Bu eser, anlamla abuk sabukluğun, yaratıcılıkla sahteciliğin, zekayla hezeyanın, bilimsellikle safsatanın savaşı.
Coşkun Büktel'i bu yürekli çalışmasından ötürü kutluyorum..

HAMDİ ALKAN

KAYNAKÇA

Feridun Çetinkaya'nın, "Yönetmen Tiyatrosuna Karşı" üzerine, Tiyatro Tiyatro dergisinde (Mart-Nisan 2002) yayınladığı eleştiri yazısını okumak için, aşağıdaki başlığı tıklayınız:

Coşkun Büktel "Tiyatro Oligarşisi"ne Karşı

***

Okan Egesel'in, "Yönetmen Tiyatrosuna Karşı" üzerine, 12 Kasım 2001'de, Yeni Mesaj sitesinde yayınladığı eleştiri yazısını okumak için, aşağıdaki başlığı tıklayınız:

"Yönetmen Tiyatrosu yorum mu, bozum mu?"

***

Bünyamin Yılmaz, "Yönetmen Tiyatrosuyla Estetik Hesaplaşma", Milli Gazete, 7 Ocak 2002

***

Havva Setenay İlhan, "Yönetmen Kurbanları/Oyun yazarı,çevirmen ve tiyatro eleştirmeni Coşkun Büktel, Shakespeare ve Nâzım Hikmet'in sahnelenen iki oyunundan yola çıkarak, iki ünlü isme atfedilen yüzeysel yargıları ve yaygın kabulleri sorguluyor.", Yeni Şafak, 25 Şubat 2002

***

Yılmaz Onay, "Tiyatro yazarı Nâzım Hikmet", Evrensel, 13 Ocak 2002

***

Yılmaz Onay, "Ciddi Polemik Yararlıdır", Evrensel, 20 Ocak 2002

Büktel'in Eserleri

Fiasco

(Novel)

translated by

Feyza Howell